.

Screenen op voortekenen psychose

Jongeren die in behandeling komen voor hun psychische klachten screenen wij op de voortekenen van een psychose.

“Ze woonde in de kamer naast me in het studentenhuis: Loes. Een spontane, sociale jonge vrouw. Ze zat in het eerste jaar van haar studie toen ze bij ons kwam wonen. Het klikte met iedereen en ze deed met veel gezamenlijke activiteiten mee: eten, borrelavondjes, op de bank hangen om naar Lingo te kijken, dat soort dingen. Na een paar maanden begon het op te vallen dat ze steeds stiller werd en dat ze zich terug begon te trekken. Regelmatig klopte ze op mijn deur; of ik wilde stoppen met gitaar spelen, ze had er last van. Ze mopperde dat ze zich ook vaak stoorde aan de elektriciteit, ze hoorde gesis en gebonk. Ik reageerde wat verbaasd op die laatste opmerking, ze lachte er zelf ook om, ze kon zich voorstellen dat het raar overkwam maar ze hoorde het toch echt. Eerst was ze nog wel regelmatig in de gemeenschappelijke ruimte te vinden en had ze vrienden over de vloer, maar in de loop van 3 à 4 maanden kwam ze steeds minder vaak uit haar kamer. Ze gedroeg zich een beetje schichtig. Verschillende pogingen om haar meer bij activiteiten te betrekken mislukten. Ze reageerde wat achterdochtig op onze toenadering. Op een avond kwam de crisisdienst over de vloer, haar studieadviseur had hen gealarmeerd. Ze werd opgenomen met een eerste psychose. Als ik terugdenk aan de tijd daarvoor, dan durf ik te stellen dat zij in de periode voorafgaande aan haar opname al psychotische belevingen had, zonder dat er sprake was van een psychose. Ze had in deze periode waarschijnlijk een ‘ultrahoog risico’ op de ontwikkeling van een psychose.” – Niek Hayen, psychiater HELDR (Vincent van Gogh).

Nieuw: EDIT

Eind november is een nieuw team gestart bij Vincent van Gogh: EDIT (Early Detection and Intervention Team). Zij screenen jongeren en jongvolwassenen tussen de 14 en 35 jaar op de voortekenen van een psychose. De jongeren zijn binnen HELDR (ons jeugdaanbod) of elders binnen onze organisatie onder behandeling voor hun psychische klachten. De screening bestaat uit 16 vragen die mensen zelf invullen, wanneer de vragenlijst positief blijkt komt EDIT in actie. Ze nemen een uitgebreidere vragenlijst (de CAARMS) af. Daaruit blijkt dat er geen risico is, dat iemand psychotisch is of dat er een ultrahoog risico is, in dat geval bieden we een aanvullende behandeling (parallel aan de lopende behandeling).
Uit onderzoek blijkt dat 10 procent van de mensen die wordt aangemeld bij de ggz of verslavingszorg een onderliggende psychotische kwetsbaarheid heeft. Niek Hayen: “Dit kan ervoor zorgen dat de klacht (waarvoor ze aan worden gemeld) in stand wordt gehouden of juist wordt versterkt. Door ook de psychotische kwetsbaarheid te behandelen wordt de behandeltijd 30 procent korter.”

De verregaande gevolgen van een psychose

Niek: “75 procent van de mensen met een eerste psychose maken later in hun leven nog een psychose door. Het heeft grote impact op iemands leven. We zien vaak sociale en cognitieve achteruitgang. Opnames, al dan niet gedwongen, op gesloten afdelingen zijn regelmatig nodig. De meeste mensen hebben voor hun eerste psychose -net als Loes- een periode met lichte psychotische klachten. We noemen dit geen psychotische stoornis omdat de klachten maar kort of zeer mild aanwezig zijn. Het kunnen voortekenen zijn dat de ziekte langzaam doorbreekt.
We zien bij onze doelgroep bijvoorbeeld dat in die periode de jongere steeds meer lessen gaat skippen, zich terugtrekt op zijn kamer, depressieve klachten ontwikkelt of gaat blowen. Als je in dit voorstadium ingrijpt, kun je bij 45 procent van de jongeren voorkomen dat de voortekenen doorzetten naar een eerste psychose. Dit is gebleken uit wetenschappelijk onderzoek.”

Realiteit in de gedachten terugvinden

EDIT leert jongeren door middel van CGT (cognitieve gedragstherapie) de realiteit in hun gedachten terug te vinden. Niek: “We leren ze twijfelen aan de stemmen die ze horen of de achterdocht die ze voelen. Maar ook acceptatie; die gedachten/stemmen zijn er, maar ernaar handelen of er bang voor zijn is niet nodig. In zo’n 10 tot 15 sessies kijken we met de jongeren hoe ze om kunnen gaan met die vervelende klachten.”

(Kosten)effectief en taboedoorbrekend

“Dat het leed voorkomt is duidelijk. Maar deze manier van preventief behandelen is ook kosteneffectief en taboedoorbrekend; we maken psychotische klachten bespreekbaar. Er ontstaat meer expertise, mensen worden getraind om psychotische klachten te herkennen en te behandelen. Ons team (dat bestaat uit verschillende disciplines) wil uiteindelijk ook de stap maken naar de Basis GGZ en de huisartsenpraktijk (POH-GGZ), zodat jongeren die zich daar melden ook gescreend kunnen worden. Op die manier kunnen we nog vaker een psychose en de gevolgen ervan voorkomen.”